PEN EN HET MONSTER VAN DE PUBLIEKE OPINIE

Unknown-1

PEN EN HET MONSTER VAN DE PUBLIEKE OPINIE

Ik kom nog even terug op het in het stukje hieronder door mij aangehaalde citaat van Tommy Wieringa, die de ‘burgermoed’ van Manon Uphoff prijst, omdat zij ‘het monster van de publieke opinie weerstond.’
In de NRC van vandaag werden in de column van Bas Heijne over dit verschijnsel: ‘protest wordt steevast weggeparkeerd als populisme’, een aantal zinnige dingen gezegd.
De column is geschreven naar aanleiding van de ommezwaai die Gerrit Zalm deze week maakte, in zijn mening over de bestuurdersbonussen. Daar werd vanuit de financiële wereld met ontzetting op gereageerd: ‘Wat zegt het over het klimaat in een land, dat de publieke opninie zo leidend is?’ (Het Financiële Dagblad)
Heijne schrijft: ‘In bestuurlijke en financiële (en sommige journalistieke) kringen geldt de publieke opinie tegenwoordig als een veelkoppig monster, dat zich voedt met rancune en haat. In die optiek verschillen de mensen die uit protest tegen de brute loonsverhoging hun geld bij ABN Amro weghaalden (..) maar weinig van het opgeschoten volk dat het huis van pedofielen bekladt of het gajes dat varkenskoppen bij moskeeën neerlegt. Zulke bestuurders gaan nooit in op kritiek, ze zien zichzelf als slachtoffer van “het klimaat”.’

Dit lijkt erg op wat er rond het PEN gebeurd is de afgelopen weken. Het protest van enkele schrijvers op een hoop vegen met alles wat er via Facebook en Twitter is gezegd en het zodoende afdoen. Niet alleen door collega Wieringa. Ook Toef Jaeger refereert in de NRC van 5 mei aan de sociale media met ‘de hatelijke reacties waren niet van de lucht’; en meteen daarna: ‘Elly de Waard wist niet hoe snel ze haar lidmaatschap moest opzeggen’. En Aleid Truijens (verantwoordelijk PEN-bestuurslid) smaalt in haar column in De Volkskrant van 9 mei: ‘Het is hartverwarmend dat Nederland nu ineens zoveel felle verdedigers van het Vrije Woord blijkt te kennen, gezien de reacties op Twitter. Door af te geven op het laffe PEN Nederland staan de critici vanzelf aan de goede kant, ook degenen die zich nooit openlijk druk hebben gemaakt om vervolgde schrijvers.’ (Let op het venijn in de staart.)

Gerrit Zalm heeft zijn spijt betuigd, ook al maakt Heijne aannemelijk dat dat niet uit ethische overwegingen is gebeurd, maar alleen vanwege damage control. (Waar kennen we dat woord ook alweer van? Juist ja, van de reputatieschade van Tommy Wieringa)
Wanneer zouden we zoiets als die spijtbetuiging (bijvoorbeeld aftreden) eens van het bestuur van PEN Nederland mogen verwachten?

Geplaatst in Algemeen | 2 Reacties

PEN: DE STRIJD GESTREDEN?

Unknown-1

PEN: DE STRIJD GESTREDEN?

Heeft iemand gisteravond bij toeval Nausicaa Marbe gehoord (OBAlive.nl) over de verfijnde manier waarop het PEN-bestuur zijn geweldige werk voor schrijvers uit verre dictaturen verricht? En over de kortzichtigheid van hun critici? Over de moed van Manon Uphoff om zich terug te trekken uit het debat rond het Vrije Woord in De Balie? Waar immers Kurt Westergaard zou komen, een man die zoveel lijfwachten om zich heen heeft en zoveel media-aandacht krijgt dat het kleine PEN (een al bijna honderd jaar oude internationale instelling) daar niet tegen op zou kunnen? Haar uitputtende betoog werd zo rap uitgesproken dat interviewer Theodoor Holman er vrijwel niet meer tussen kwam en zich tenslotte deemoedig overgaf.

Op de een of andere manier heeft de opvatting postgevat dat de schrijvers die het besluit van het PEN-bestuur hebben veroordeeld een geweldige meerderheid vormen die ook nog eens wordt gesteund door het liederlijke gescheld en getier van de sociale media. Waar komt dit krankzinnige idee vandaan? Niet meer dan vier schrijvers van de honderden leden van het PEN hebben hun lidmaatschap opgezegd. Alle anderen staan gewoon achter de beslissing. Zoals Tommy Wieringa die in zijn column in de regionale kranten ook al Uphoffs ‘moedige keuze’ roemde: ‘Ze ging daarmee tegen de heersende opvatting in, wetende dat zoiets lelijke reputatieschade zou opleveren (..) dat ze het monster van de publieke opinie weerstond omdat ze geen goede sier met het vrije woord wenste te maken ten koste van vervolgde schrijvers.’

De cursivering van het woord ‘reputatieschade’ is van mij. Waar hébben deze mensen het over? De ene kunstenaar wordt met de dood bedreigd, de andere vervolgd, maar bij het PEN denken ze meteen aan hun reputatie.

Maar nu komt de verrassing. Uit de weinige informatie die het bestuur van PEN Nederland tot op heden naar buiten bracht als toelichting op zijn omstreden besluit, is algemeen de indruk ontstaan dat de schrijvers uit Bahrein, China, Cuba en Vietnam uitgenodigd waren om de avond in De Balie, waar uit hun correspondenties met Nederlandse schrijvers voorgelezen zou worden, op te luisteren.

Betrouwbare bronnen hebben ons, de auteurs Bart FM Droog en ondergetekende, echter verzekerd dat er nooit sprake van is geweest dat zij voor het debat naar Nederland zouden komen. Het ging het PEN-bestuur alleen om de veiligheid van de Nederlandse auteurs, maar vooral om die van de gasten, de PEN-leden dus. Die meende het niet te kunnen garanderen.

Om de bronnen nog eens te toetsen heb ik opnieuw de Nieuwsuur-uitzending van 2 mei bekeken en de citaten en de officiële verklaring van Manon Uphoff in de diverse NRC’s. Inderdaad wordt nergens expliciet uitgesproken dat de bedreigde schrijvers in persoon aanwezig zouden zijn, maar de suggestie daarvan is buitengewoon sterk. Het heeft er alle schijn van dat dit welbewust gedaan is. De uitspraken van Uphoff over haar vrees voor ‘posters waarop de naam van zo’n schrijver gekoppeld zou kunnen worden aan die van Kurt Westergaard’ onderschrijven dat in al hun overdrijving nog eens.

Deze nieuwe informatie maakt de hele affaire naar mijn idee alleen nog maar erger.

Geplaatst in Algemeen | 3 Reacties

PEN AGAIN: column NELLEKE NOORDERVLIET

Unknown-1

Zelfcensuur is sluipend gif van de lafheid

NELLEKE NOORDERVLIET − 09/05/15, 01:38

Het is beter liefgehad en verloren te hebben dan nooit te hebben liefgehad”, zei de dichter Tennyson in een romantische oprisping, die sindsdien aan iedereen met liefdesverdriet is voorgehouden. Liefde is een zo rijke, menselijke ervaring dat je arm bent als je niet weet wat het is.

Ik moest eraan denken toen afgelopen week op verschillende manieren over vrijheid werd gesproken, bij het Festival van het Vrije Woord en op alle 4 en 5 mei-bijeenkomsten. Is ‘vrijheid’ net zoiets als liefde? Is het beter vrijheid te hebben gekend en vervolgens verloren te hebben dan nooit vrij te zijn geweest? De vergelijking kan ook als volgt worden aangepast: ‘Het is beter vrijheid te hebben gekend en verloren dan altijd vrij te zijn geweest.’ Zowel liefde als vrijheid schat je op waarde als je het tegendeel hebt gevoeld. Voor een juiste waardering moet je vrijheid en onvrijheid kennen.

Kunnen mensen in onvrije landen zich de ware omvang, rijkdom en verantwoordelijkheid van vrijheid voorstellen, als ze die nooit hebben gekend? Kunnen mensen in vrije landen zich de ware omvang, rijkdom en verantwoordelijkheid van vrijheid voorstellen als die hun nooit is afgenomen?

Een belangrijke vrijheid is de vrijheid van meningsuiting. Er zijn maar weinig landen in de wereld waar het Vrije Woord daadwerkelijk vrij is, waar niemand om zijn mening wordt vervolgd of bedreigd. Ik ken er zelfs niet één, al zijn er gradaties. Heeft de overheid het op je voorzien of je buurman? Daar is wel enig verschil tussen. Gevangenschap in een officiële strafinrichting is iets anders dan gevangenschap in je eigen huis. Monddood zijn door de wet is een ander gevoel dan monddood zijn door zelfcensuur en angst. Het is een verschil als tussen een aardbeving in Nepal en een aardbeving in Groningen.

Mag de Deense cartoonist Kurt Westergaard dus niet klagen omdat hij toch maar mooi in Denemarken in een beveiligd huis woont, net zo min als de Groningers mogen klagen omdat er nog niemand onder het puin van zijn eigen woning is bedolven geraakt? Mogen wij niet klagen omdat we toch maar mooi een burgemeester hebben die het Festival van het Vrije Woord mogelijk maakt door De Balie te beveiligen, terwijl je in andere landen alleen al voor de droom van zo’n festival naar de bajes gaat? Het antwoord lijkt makkelijk, maar is dat niet.

De noodzaak De Balie extreem te beveiligen, het virtuele huisarrest van mannen als Westergaard, de permanente spanning waar Geert Wilders onder moet staan, zijn tekenen dat de vrijheid die we zozeer koesteren ons tot op zekere hoogte is afgenomen. Dat is uiterst zorgwekkend.

PEN Nederland, opgericht om het vrije woord te beschermen, durfde het risico daarvan niet aan. Het werd hun te groot, te gevaarlijk. Liever een onopvallend feest waar schrijvers uit onvrije landen even mochten ruiken aan de sfeer van vrijheid, dan te laten zien dat we zelfs in Nederland niet meer echt vrij zijn. Als ik een gecensureerde schrijver uit Verweggistan was, zou ik me achter mijn oor krabben als ik zag dat in het Vrije Westen aanslagen op schrijvers en tekenaars worden gepleegd en dat PEN Nederland daar niet tegen in opstand komt. Hoezo vrijheid?

De prijs voor Charlie Hebdo steunde PEN Nederland overigens heel dapper wel, maar de uitreiking ervan was in New York, zodat wij er geen last van zouden hebben. Makkelijk steunen als het ver weg is.

Heel vaak hoor ik: “Van je vrijheid HOEF je geen gebruik te maken!” Nee, gelukkig niet, dat is de essentie. Ik heb de keuze. Daar gaat het nu juist om. Het ‘hoeft-niet’-argument is meestal uitoefening van zachte dwang. ‘Doe het niet. Liever niet. Als je het wel doet, zijn de gevolgen voor jou. Dan willen wij je niet meer beschermen. Houd je mond. Gebruik je vrijheid niet.’ Het zijn valse argumenten. De keuze is aan mij, en niemand kan of mag me dwingen. De toenemende zelfcensuur die schuilgaat achter het misbruikte woord ‘respect’ is een sluipend gif, dat lafheid in de hand werkt. En lafheid leidt tot collaboratie en vervaging van grenzen, verkwanseling van idealen.

Geplaatst in Algemeen | 5 Reacties

PEN (vervolg 2) REACTIE OP VERKLARING MANON UPHOFF

Unknown-1

De verklaring van het PENbestuur over zijn omstreden beslissing tot terugtrekking uit het debat rond het vrije woord, is verschenen zij het dat je de daarvoor eerst de NRC moet kopen. Is dit de nieuwe manier waarop besturen van verenigingen met de klachten van hun leden omgaan? Je wilt ergens antwoord op hebben, maar moet eerst de portemonnee trekken.
Met Aleid Truijens in De Volkskrant van vanmorgen, zeg ik daar maar op: het zij zo.

De verklaring van voorzitster Manon Uphoff voegt niet veel toe aan wat we al eerder van haar geciteerd lazen. Alleen zijn voorbereiding en overwegingen van het bestuur nog eens op een rij gezet.
Toch staat er één belangrijk woord in haar betoog, waarover ik struikel en dat is het bijvoeglijke naamwoord ‘onvoorwaardelijk’: ‘Kurt Westergaard [verdient onze] onvoorwaardelijke steun en bescherming.’
Was dat waar geweest dan had het PEN gewoon meegedaan aan de debatavond. Bijvoorbeeld om uit te leggen waarom het de vier schrijvers had gemeend te moeten afzeggen of hun komst had verplaatst naar een andere avond. De correspondenties met hen hadden gewoon gepresenteerd kunnen worden of er had uit kunnen worden geciteerd.
Trouwens – er is in de reacties van het PEN-bestuur steeds alleen sprake van het landje Bahrein. Maar China, Cuba en Vietnam staan toch niet bekend als overwegend islamitische landen? Waarom liepen die schrijvers dan ook zoveel gevaar?

Misschien ligt de sleutel tot het antwoord daarop in deze regel: ‘Moed is niet de afwezigheid van angst, maar de kwaliteit om met angst om te gaan.’ Hij komt uit de toespraak die de burgemeester van Amsterdam hield op de bewuste avond.
Het is is een regel om in te lijsten. Zeker nu.

 

Geplaatst in Algemeen | Een reactie plaatsen

PEN NEDERLAND (VERVOLG)

Unknown-1

Het gedrag van het bestuur van PEN Nederland roept steeds meer vraagtekens op.
Eerst neemt het een beslissing die rechtstreeks ingaat tegen het eigen handvest door zich terug te trekken uit het Festival van het Vrije Woord. En als dit dan verontwaardiging oproept bij een aantal leden, houdt het zich stil.
Pas aanstaande zaterdag zal de voorzitster, Manon Uphoff, in de belangrijke krant NRCHandelsblad een uiteenzetting geven.
Vreemd natuurlijk om dat in een krant te doen. Die had via een persconferentie of op de PEN-website openbaar gemaakt kunnen worden. Nu is het net alsof het gezag van de NRC wordt ingeroepen om de verklaring meer gewicht te geven. Minder vreemd misschien toch, als je in aanmerking neemt dat in de NRC-literatuurredactie medestanders zitten.
Zo werd ik over mijn opzegging van het PEN-lidmaatschap gebeld door een mevrouw Toef Jaeger voor een stukje over deze zaak. Ik meende dat zij, zoals voor een journalist gebruikelijk is, onbevooroordeeld was, maar toen het op 5 mei in de krant verscheen bleek duidelijk waar haar sympathie lag. Zij bleek trouwens ook lid te zijn van PEN Nederland.

Wat ik het gekste aan het bovenstaande vind is dat een rechtstreeks door de leden gekozen bestuur zich zo van de leden gedistantieerd opstelt. Alsof het een ministerie betreft of iets anders uit de politiek. Het geeft voedsel aan mijn idee dat bestuurlijke elites, of ze nu politiek, financieel of literair zijn, al snel blijven kleven aan het pluche en tenslotte alleen nog maar bezig zijn zichzelf en hun functie te beschermen. Fuck de kiezers, de spaarders en de leden. Wij weten het als enigen het best.

Nog twee dingen:
Waar de burgemeester van Amsterdam een enorm bedrag vrijmaakt om de avond in de Balie veilig te maken en ook zelf aanwezig is, zouden de leden van PEN Nederland en hun genodigden daar dan niet veilig zijn?
Als Manon Uphoff meent dat ‘je een auteur uit Bahrein niet zomaar kunt koppelen aan een programma waarin Westergaard ook optreedt. En doe je dat wel, dan moet je kunnen garanderen dat die auteur in zijn thuisland geen last krijgt’ – kan PEN Nederland dan wél garanderen dat diezelfde auteur die hier, maar zonder Westergaard, komt vertellen hoezeer hij onder de dictatuur in zijn land lijdt, bij thuiskomt géén last krijgt?

Geplaatst in Algemeen | 5 Reacties

REACTIE GEORGE KNIGHT op PEN Nederland

Unknown-1

Is het bestuur van Nederland ondergedoken? In paniek na kritische geluiden in de media nadat het zich had teruggetrokken uit de organisatie van een lezing met de Deense cartoonist Kurt Westergaard? Noch op Facebook of Twitter reageert het bestuur. Op zijn minst resteert door de radiostilte een beeld van verwarring.

Wat vertegenwoordigt PEN Nederland? Dat lijkt niet langer onze intellectuele elite te zijn. Of het bestuur moet schoon schip maken door af te treden voor het getoonde gebrek aan ruggengraat in de kwestie Westergaard. PEN Nederland zal door de opstelling van het bestuur reputatieschade leiden. Als het er in dat van oorlogen en aanslagen gevrijwaarde Nederland op aankomt haken onze schrijvers af. Bevreesd voor het straatrumoer dat toch al zo weinig tot de letteren doorklinkt, zo is de kritiek. De praktijk van de vrijheid van meningsuiting is lastiger dan het toezeggen van steun aan exotische schrijvers op de eigen website. Ontluisterend.

George Knight

Geplaatst in Algemeen | 1 reactie

OPEN BRIEF AAN PEN NEDERLAND

Unknown-1

Geacht bestuur, beste Manon Uphoff,
Bij deze wil ik mijn lidmaatschap van PEN Nederland opzeggen.
De reden is uw terugtrekking gisteravond uit het debat in De Balie in Amsterdam op het Festival van het Vrije Woord.
Het is niet uit te leggen dat u, als organisatie die zich inzet voor schrijvers die elders gevangenzitten of anderszins te lijden hebben vanwege de vrijheid van meningsuiting, hiertoe heeft menen te moeten besluiten.
Zijn cartoonisten geen kunstenaars, ja zelfs ‘schrijvers’? Ook zij hanteren voor hun werk nota bene de pen!
Uw beslissing staat haaks op de eerste alinea van uw recente Nieuwsbrief die ik hier te uwer memorie zal aanhalen:
“Het jaar 2015 is amper 4 maanden oud, toch mag het nu al een bewogen jaar heten. De aanslagen in Parijs en Kopenhagen maakten prangend duidelijk dat de vrijheid van meningsuiting en van (literaire) expressie ook in Europa in toenemende mate onder druk zijn komen te staan, dat censuur en geweld niet alleen ver van ons bed een verbond aangaan, maar ook op plekken dichterbij. Het gaat allang niet meer alleen om landen als bijvoorbeeld China, Cuba, Vietnam, waar we ‘ouderwetse’ vormen van censuur vinden, maar ook om landen als Frankrijk, Denemarken, Noorwegen, waar schrijvers en journalisten, cartoonisten, bloggers soms noodgedwongen zelfcensuur overwegen en bescherming nodig hebben omdat zij worden bedreigd. Hoewel PEN Nederland zich (van oudsher) inspant om schrijvers en dichters die in erbarmelijke omstandigheden verkeren, die worden bedreigd, vervolgd en/of gevangen gezet vanwege hun schrijven, te ondersteunen en te helpen, proberen wij daarnaast door middel van debat en discussie te reageren op nieuwe vormen van onderdrukking op het vlak van het vrije woord (en beeld).”
Na uw beslissing tot terugtrekking van PEN-deelname aan het debat van gisteren, vanwege de aanwezigheid van de bedreigde Deense cartoonist Kurt Westergaard, vraag ik mij het volgende af: is de verdediging van de lafheid ook een grondrecht geworden?
Elly de Waard
3 mei 2015
Geplaatst in Algemeen | 5 Reacties