PEN AGAIN: column NELLEKE NOORDERVLIET

Unknown-1

Zelfcensuur is sluipend gif van de lafheid

NELLEKE NOORDERVLIET − 09/05/15, 01:38

Het is beter liefgehad en verloren te hebben dan nooit te hebben liefgehad”, zei de dichter Tennyson in een romantische oprisping, die sindsdien aan iedereen met liefdesverdriet is voorgehouden. Liefde is een zo rijke, menselijke ervaring dat je arm bent als je niet weet wat het is.

Ik moest eraan denken toen afgelopen week op verschillende manieren over vrijheid werd gesproken, bij het Festival van het Vrije Woord en op alle 4 en 5 mei-bijeenkomsten. Is ‘vrijheid’ net zoiets als liefde? Is het beter vrijheid te hebben gekend en vervolgens verloren te hebben dan nooit vrij te zijn geweest? De vergelijking kan ook als volgt worden aangepast: ‘Het is beter vrijheid te hebben gekend en verloren dan altijd vrij te zijn geweest.’ Zowel liefde als vrijheid schat je op waarde als je het tegendeel hebt gevoeld. Voor een juiste waardering moet je vrijheid en onvrijheid kennen.

Kunnen mensen in onvrije landen zich de ware omvang, rijkdom en verantwoordelijkheid van vrijheid voorstellen, als ze die nooit hebben gekend? Kunnen mensen in vrije landen zich de ware omvang, rijkdom en verantwoordelijkheid van vrijheid voorstellen als die hun nooit is afgenomen?

Een belangrijke vrijheid is de vrijheid van meningsuiting. Er zijn maar weinig landen in de wereld waar het Vrije Woord daadwerkelijk vrij is, waar niemand om zijn mening wordt vervolgd of bedreigd. Ik ken er zelfs niet één, al zijn er gradaties. Heeft de overheid het op je voorzien of je buurman? Daar is wel enig verschil tussen. Gevangenschap in een officiële strafinrichting is iets anders dan gevangenschap in je eigen huis. Monddood zijn door de wet is een ander gevoel dan monddood zijn door zelfcensuur en angst. Het is een verschil als tussen een aardbeving in Nepal en een aardbeving in Groningen.

Mag de Deense cartoonist Kurt Westergaard dus niet klagen omdat hij toch maar mooi in Denemarken in een beveiligd huis woont, net zo min als de Groningers mogen klagen omdat er nog niemand onder het puin van zijn eigen woning is bedolven geraakt? Mogen wij niet klagen omdat we toch maar mooi een burgemeester hebben die het Festival van het Vrije Woord mogelijk maakt door De Balie te beveiligen, terwijl je in andere landen alleen al voor de droom van zo’n festival naar de bajes gaat? Het antwoord lijkt makkelijk, maar is dat niet.

De noodzaak De Balie extreem te beveiligen, het virtuele huisarrest van mannen als Westergaard, de permanente spanning waar Geert Wilders onder moet staan, zijn tekenen dat de vrijheid die we zozeer koesteren ons tot op zekere hoogte is afgenomen. Dat is uiterst zorgwekkend.

PEN Nederland, opgericht om het vrije woord te beschermen, durfde het risico daarvan niet aan. Het werd hun te groot, te gevaarlijk. Liever een onopvallend feest waar schrijvers uit onvrije landen even mochten ruiken aan de sfeer van vrijheid, dan te laten zien dat we zelfs in Nederland niet meer echt vrij zijn. Als ik een gecensureerde schrijver uit Verweggistan was, zou ik me achter mijn oor krabben als ik zag dat in het Vrije Westen aanslagen op schrijvers en tekenaars worden gepleegd en dat PEN Nederland daar niet tegen in opstand komt. Hoezo vrijheid?

De prijs voor Charlie Hebdo steunde PEN Nederland overigens heel dapper wel, maar de uitreiking ervan was in New York, zodat wij er geen last van zouden hebben. Makkelijk steunen als het ver weg is.

Heel vaak hoor ik: “Van je vrijheid HOEF je geen gebruik te maken!” Nee, gelukkig niet, dat is de essentie. Ik heb de keuze. Daar gaat het nu juist om. Het ‘hoeft-niet’-argument is meestal uitoefening van zachte dwang. ‘Doe het niet. Liever niet. Als je het wel doet, zijn de gevolgen voor jou. Dan willen wij je niet meer beschermen. Houd je mond. Gebruik je vrijheid niet.’ Het zijn valse argumenten. De keuze is aan mij, en niemand kan of mag me dwingen. De toenemende zelfcensuur die schuilgaat achter het misbruikte woord ‘respect’ is een sluipend gif, dat lafheid in de hand werkt. En lafheid leidt tot collaboratie en vervaging van grenzen, verkwanseling van idealen.

Dit bericht is geplaatst in Algemeen. Bookmark de permalink.

5 Reacties op PEN AGAIN: column NELLEKE NOORDERVLIET

Toon Reacties (5)

Geef een reactie